Нарны эрчим хүч нь уламжлалт нүүрс, байгалийн хийн эрчим хүчтэй өрсөлдөх чадвар нь зөвхөн байгаль орчны асуудал байхаа больж, цэвэр эдийн засгийн асуудал болсон. Олон улсын эрчим хүчний агентлагийн (IEA) 2024 оны тайлангаас үзэхэд, нарны фотоэлектрик (PV) системийн дэлхийн жигнэсэн дундаж өртөг (LCOE) нь 2010 оноос хойш 89%-иар буурч, одоо мегаватт-цаг тутамд 38 ам.доллар болсон байна. Энэ нь нүүрсний цахилгаан станцын дундаж өртөг болох 75-100 ам.доллар/МВтц-ээс хоёр дахин бага үзүүлэлт юм. Гэхдээ энэ өрсөлдөөн нь зөвхөн үнээр биш, найдвартай байдал, хадгалалт, сүлжээний тогтвортой байдлаар шийдэгдэх нарийн төвөгтэй асуудал хэвээр байна.

Нарны эрчим хүчний өртгийн хувьсгал: Тоо баримтаар

Нарны эрчим хүчний өртгийн бууралт нь орчин үеийн эрчим хүчний салбарын хамгийн гайхалтай үзэгдлийн нэг болж байна. Олон улсын сэргээгдэх эрчим хүчний агентлаг (IRENA)-ийн 2024 оны тайлангаас үзэхэд, нарны PV модулийн үнэ 2023 онд 0.20 ам.доллар/ватт хүртэл буурч, өмнөх оны мөн үеэс 42%-иар унасан байна. Энэхүү бууралт нь Хятадын үйлдвэрлэлийн хүчин чадлын өсөлт, технологийн дэвшил, хэмжээний эдийн засгийн үр дүнд бий болсон юм.

Гэхдээ нарны эрчим хүчний жинхэнэ өрсөлдөх чадвар нь зөвхөн модулийн үнээр биш, системийн нийт өртгөөр тодорхойлогддог. DLXN Energy-ийн нарны хавтангууд нь 22.5%-ийн үр ашигтай бөгөөд 25 жилийн гүйцэтгэлийн баталгаатай. Энэ нь урт хугацааны хөрөнгө оруулалтын хувьд нүүрсний станцуудтай харьцуулахад илүү таатай нөхцөлийг бүрдүүлдэг. Жишээлбэл, 100 МВт хүчин чадалтай нарны парк байгуулах өртөг нь одоогоор 50-60 сая ам.доллар орчим байгаа бол, ижил хүчин чадалтай нүүрсний станц барихад 150-200 сая ам.доллар шаардлагатай гэж BloombergNEF тооцоолсон.

Хадгалалтын технологи: Нарны эрчим хүчний сул талыг нөхөх түлхүүр

Нарны эрчим хүчний хамгийн том сорилт нь түүний тасралтгүй бус шинж чанар юм. Нар жаргахад үйлдвэрлэлт зогсдог, үүлэрхэг өдрүүдэд бүтээмж буурдаг. Гэхдээ батерейны хадгалалтын технологийн дэвшил энэ асуудлыг шийдвэрлэх гол түлхүүр болж байна. Литиум батерейны хадгалалтын систем -ийн өртөг нь NREL-ийн судалгаагаар 2010-2023 оны хооронд 90%-иар буурч, кВтц тутамд 150 ам.доллар болсон байна.

Монголын хувьд энэ нь онцгой чухал ач холбогдолтой. Манай улс жилд дунджаар 250-300 нартай өдөртэй бөгөөд нарны цацрагийн эрчим нь квадрат метр тутамд 4.3-4.7 кВтц байдаг. Энэ нь Европын орнуудынхаас 30-40%-иар өндөр үзүүлэлт юм. Орон сууцны эрчим хүчний хадгалалтын систем -ийг нарны хавтантай хослуулснаар өрхүүд өдрийн цагаар үйлдвэрлэсэн илүүдэл энергийг хадгалж, оройн цагаар ашиглах боломжтой болдог. Энэ нь цахилгааны төлбөрийг 60-70% хүртэл бууруулах чадвартай гэж Монгол Улсын Эрчим Хүчний Яам -ны 2024 оны тайланд дурдсан.

Уламжлалт эрчим хүчний тогтвортой байдлын давуу тал

Уламжлалт эрчим хүчний салбар өөрийн гэсэн давуу талтай хэвээр байна. Нүүрс, байгалийн хийн станцууд нь 24/7 тасралтгүй ажиллах чадвартай бөгөөд цахилгаан сүлжээний тогтвортой байдлыг хангахад чухал үүрэг гүйцэтгэдэг. Монголын эрчим хүчний системд нүүрсний станцууд нийт үйлдвэрлэлийн 85%-ийг бүрдүүлж байгаа нь энэхүү хамаарлыг тодорхой харуулж байна.

Гэхдээ уламжлалт эрчим хүчний эдийн засгийн өртөг нь зөвхөн үйлдвэрлэлийн өртгөөр хэмжигдэхгүй. Олон Улсын Эрчим Хүчний Агентлаг (IEA) -ийн 2023 оны тооцоогоор, нүүрсний станцуудын нүүрстөрөгчийн ялгаруулалтын нийгмийн өртөг нь тонн тутамд 75-100 ам.доллар байдаг. Энэхүү "далд өртөг" -ийг тооцвол нүүрсний эрчим хүчний бодит өртөг нь нарны эрчим хүчнээс 2-3 дахин өндөр болж байна.

Эрлийз систем: Хамгийн оновчтой шийдэл

Мэргэжилтнүүдийн үзэж байгаагаар, ирээдүй нь зөвхөн нарны эсвэл зөвхөн уламжлалт эрчим хүчээр биш, харин хоёрын оновчтой хослолоор тодорхойлогдоно. DLXN Energy-ийн C&I эрчим хүчний хадгалалтын шийдэл нь аж үйлдвэрийн хэрэглэгчдэд нарны эрчим хүчийг уламжлалт сүлжээтэй хослуулан ашиглах боломжийг олгодог. Энэ нь эрчим хүчний найдвартай байдлыг хангахын зэрэгцээ зардлыг оновчтой болгох боломжийг бүрдүүлдэг.

Монгол Улсын Засгийн газраас баталсан "Эрчим хүчний хөгжлийн 2030 хөтөлбөр" нь сэргээгдэх эрчим хүчний эзлэх хувийг 2030 он гэхэд нийт үйлдвэрлэлийн 20% хүртэл нэмэгдүүлэх зорилт тавьсан. Энэ нь одоогийн 7-8% -иас 2.5 дахин өсөлт юм. Нарны мөшгих систем зэрэг шинэ технологиуд нь нарны цацрагийг илүү үр ашигтай ашиглаж, үйлдвэрлэлийн хэмжээг 25-35% -иар нэмэгдүүлэх боломжийг олгодог.

Дүгнэлт

Нарны эрчим хүч ба уламжлалт эрчим хүчний өрсөлдөөн нь 2025 онд шинэ үе шатанд орж байна. Нарны PV системийн өртөг буурч, хадгалалтын технологийн дэвшил нь нарны эрчим хүчийг уламжлалт эрчим хүчтэй бүрэн өрсөлдөх чадвартай болгосон. Гэхдээ энэ нь уламжлалт эрчим хүчний салбар бүрэн алга болно гэсэн үг биш юм. Хамгийн оновчтой шийдэл нь хоёр эх үүсвэрийг ухаалгаар хослуулж, нарны эрчим хүчний шийдлүүдийг өргөн хүрээнд нэвтрүүлэх явдал юм.

Монголын хувьд энэхүү шилжилт нь эрчим хүчний импортоос хамааралтай байдлыг бууруулж, хөдөө орон нутгийн цахилгаанжуулалтыг хурдасгах, мөн эрчим хүчний экспортын шинэ боломжийг нээх ач холбогдолтой. DLXN Energy-ийн технологийн шийдлүүд нь энэхүү шилжилтийг дэмжих, найдвартай, хямд, цэвэр эрчим хүчээр хангахад бэлэн байна.