Микро сүлжээ гэж юу вэ?

Микро сүлжээ нь орон нутгийн хэмжээнд эрчим хүч үйлдвэрлэх, хадгалах, түгээх бие даасан систем юм. Энэ нь үндсэн сүлжээнд холбогдсон үедээ хамтран ажиллаж, хэрэгцээ гарвал тусгаарлагдан өөрөө ажиллах чадвартай. Олон улсын сэргээгдэх эрчим хүчний агентлагийн (IRENA) 2022 оны судалгаагаар, дэлхий даяар 6,000 гаруй микро сүлжээний төсөл хэрэгжиж байгаа бөгөөд нийт хүчин чадал нь 4.7 ГВт-д хүрсэн байна.

Уламжлалт төвлөрсөн систем нь том цахилгаан станцуудаас эрчим хүчийг алслагдсан бүс нутагт дамжуулах шугам сүлжээнд тулгуурладаг. Харин микро сүлжээ нь эрчим хүчийг хэрэглээний цэгт ойртуулж, дамжуулалтын алдагдлыг бууруулдаг. Америкийн эрчим хүчний мэдээллийн агентлагийн (EIA) мэдээллээр, уламжлалт сүлжээнд дамжуулалтын алдагдал дунджаар 5-8% байдаг бол микро сүлжээнд энэ үзүүлэлт 2-3% хүртэл буурдаг.

Монголын эрчим хүчний салбарын бодит байдал

Монгол улсын эрчим хүчний систем нь төвлөрсөн загвараар ажилладаг бөгөөд нийт үйлдвэрлэлийн 90% орчим нь нүүрсний дулааны станцуудаас гардаг. Улаанбаатар хотын эрчим хүчний хэрэглээ улсын нийт хэрэглээний 70% -ийг эзэлдэг бол хөдөөгийн бүс нутагт цахилгаан хангамж тогтворгүй хэвээр байна. Дэлхийн банкны 2023 оны тайлангаас үзэхэд, Монголын хөдөөгийн өрхүүдийн 15% нь төвлөрсөн сүлжээнд холбогдоогүй байна.

Энэхүү цоорхойг нөхөхөд микро сүлжээ технологи хамгийн үр дүнтэй шийдэл болж чадна. Жишээлбэл, нарны эрчим хүч болон литийн батерейны систем хосолсон микро сүлжээ нь алслагдсан суурингуудад найдвартай цахилгаан хангамжийг бий болгох боломжтой. DLXN Energy компанийн нарны хавтангийн шийдлүүд нь Монголын цаг уурын онцлогт тохируулан -40°C хүртэлх хүйтэнд ажиллах чадвартай.

Эдийн засгийн үр ашиг: микро сүлжээ ялж байна

Уламжлалт сүлжээг өргөтгөх нь өндөр өртөгтэй ажил юм. Олон улсын эрчим хүчний агентлагийн (IEA) 2023 оны тайлангаас үзэхэд, нэг км цахилгаан дамжуулах шугам барих зардал 100,000-500,000 ам.доллар байдаг бол алслагдсан бүс нутагт энэ зардал 2-3 дахин өсдөг. Харин микро сүлжээний суурилуулалтын зардал сүүлийн 5 жилд 40% -иар буурч, одоо нэг кВт-ийн өртөг 1,500-2,500 ам.доллар болсон байна.

Нарны эрчим хүчний өртөг эрс буурсан нь микро сүлжээний өрсөлдөх чадварыг нэмэгдүүлж байна. IRENA-ийн 2023 оны мэдээллээр, нарны фотоволтайк системийн дэлхийн жигнэсэн дундаж өртөг 2010 онд 0.417 ам.доллар/кВт.ц байсан бол 2022 онд 0.049 ам.доллар/кВт.ц болж 88% -иар буурсан. Энэ нь микро сүлжээг уламжлалт дизель генератортой өрсөлдөх чадвартай болгож байна.

Уул уурхайн салбарт микро сүлжээний хэрэглээ

Монголын уул уурхайн салбар нь эрчим хүчний хамгийн том хэрэглэгч бөгөөд нийт цахилгаан эрчим хүчний 20% -ийг эзэлдэг. Оюу Толгой, Таван толгой зэрэг томоохон ордууд нь төвлөрсөн сүлжээнээс хол байрладаг тул өндөр өртөгтэй дизель түлшээр эрчим хүчээ хангадаг. Нэг литр дизель түлшний үнэ Монголд 2,500-3,000 төгрөг байхад, нарны эрчим хүчний өртөг нэг кВт.ц-д ердөө 100-200 төгрөг болдог.

Уул уурхайн компаниуд нарны эрчим хүч, салхин эрчим хүч болон аж үйлдвэрийн эрчим хүч хадгалах систем хосолсон микро сүлжээг нэвтрүүлснээр түлшний зардлаа 60-70% -иар бууруулах боломжтой. Австралийн эрчим хүчний судалгааны байгууллага CSIRO-гийн 2022 оны тайлангаас үзэхэд, уул уурхайн үйл ажиллагаанд микро сүлжээ нэвтрүүлсэн компаниуд хөрөнгө оруулалтаа дунджаар 4-6 жилийн дотор нөхдөг байна.

Технологийн дэвшил микро сүлжээний ирээдүйг тодорхойлж байна

Микро сүлжээний технологи хурдацтай хөгжиж байгаа бөгөөд үүний гол хөдөлгүүр нь эрчим хүч хадгалах системийн үнэ буурсан явдал юм. BloombergNEF-ийн 2023 оны тайлангаас үзэхэд, литий-ион батерейны үнэ 2013 оноос хойш 82% -иар буурч, 2023 онд нэг кВт.ц-д 139 ам.доллар болсон. Энэхүү бууралт нь микро сүлжээг уламжлалт системтэй эдийн засгийн хувьд өрсөлдөх чадвартай болгож байна.

Мөн ухаалаг хяналтын системүүд микро сүлжээний удирдлагыг илүү үр дүнтэй болгож байна. AI-д суурилсан урьдчилан таамаглах системүүд нь цаг агаарын мэдээлэл, эрчим хүчний хэрэглээний загварыг шинжилж, үйлдвэрлэл болон хэрэглээг оновчтой тэнцвэржүүлдэг. DLXN Energy компанийн нарны технологийн шийдлүүд нь ийм ухаалаг удирдлагын системийг багтаасан бөгөөд эрчим хүчний үр ашгийг 15-20% -иар нэмэгдүүлдэг.

Сэргээгдэх эрчим хүчний интеграци

Микро сүлжээ нь сэргээгдэх эрчим хүчний эх үүсвэрүүдийг илүү үр дүнтэй нэгтгэх боломжийг олгодог. Уламжлалт сүлжээнд нарны болон салхин эрчим хүчний хэлбэлзэл нь тогтвортой байдлын асуудал үүсгэдэг бол микро сүлжээнд эрчим хүч хадгалах систем нь энэхүү хэлбэлзлийг жигдрүүлж, тогтвортой хангамжийг бий болгодог. Олон улсын сэргээгдэх эрчим хүчний агентлагийн (IRENA) мэдээллээр, микро сүлжээтэй хосолсон системд сэргээгдэх эрчим хүчний эзлэх хувь 80-100% хүртэл өндөр байж болдог.

Монголын хувьд нарны эрчим хүчний нөөц маш өндөр бөгөөд жилийн дундаж нартай өдрийн тоо 250-300 хоног байдаг. Энэ нь микро сүлжээний төслүүдэд маш таатай нөхцөлийг бүрдүүлдэг. Орон сууцны эрчим хүч хадгалах систем нь өрхүүдэд нарны эрчим хүчийг өдрийн цагаар хадгалж, оройн цагаар ашиглах боломжийг олгодог бөгөөд ингэснээр цахилгааны төлбөрийг 70% хүртэл бууруулах боломжтой.

Монголын микро сүлжээний ирээдүй

Монгол улсад микро сүлжээ технологийг нэвтрүүлэх хэд хэдэн чухал хөшүүрэг байна. Нэгдүгээрт, засгийн газрын "Эрчим хүчний тухай хууль"-ийн шинэчилсэн найруулга нь сэргээгдэх эрчим хүчний эзлэх хувийг 2030 он гэхэд 30% хүртэл нэмэгдүүлэх зорилт тавьсан. Хоёрдугаарт, уул уурхайн компаниуд үйл ажиллагааны зардлаа бууруулахын тулд микро сүлжээний шийдлүүдийг идэвхтэй хайж байна. Гуравдугаарт, хөдөөгийн цахилгаанжуулалтын хөтөлбөрүүд нь микро сүлжээг хамгийн үр дүнтэй шийдэл болгон харж байна.

Гэхдээ микро сүлжээ нь уламжлалт сүлжээг бүрэн орлох биш, харин нөхөх шийдэл гэдгийг ойлгох нь чухал. Томоохон хот, аж үйлдвэрийн бүс нутагт төвлөрсөн сүлжээ нь хамгийн үр дүнтэй хэвээр байх болно. Харин алслагдсан бүс нутаг, уул уурхайн ордууд, хөдөөгийн суурингуудад микро сүлжээ нь илүү найдвартай, хэмнэлттэй шийдэл болж чадна.

DLXN Energy компанийн цогц шийдлүүд нь нарны эрчим хүч, эрчим хүч хадгалах систем, ухаалаг удирдлагыг нэгтгэсэн микро сүлжээний бүрэн багцыг санал болгодог. Мөн нарны сунфловер трекер систем нь нарны хавтангуудыг нарны чиглэлд автоматаар эргүүлж, эрчим хүчний үйлдвэрлэлийг 25-30% -иар нэмэгдүүлдэг.

Монголын эрчим хүчний салбарын ирээдүй нь төвлөрсөн болон тархсан системүүдийн оновчтой хослолоос хамаарна. Микро сүлжээ технологи нь энэхүү хослолын чухал хэсэг болж, улсын эрчим хүчний аюулгүй байдал, хүртээмж, тогтвортой байдлыг хангахад чухал үүрэг гүйцэтгэнэ.