Дэлхийн зах зээлийн өнөөгийн байдал Олон улсын эрчим хүчний агентлаг (IEA)-ийн

2024 оны тайлангаас үзэхэд, дэлхийн хэмжээнд ашиглалтад орсон эрчим хүчний хуримтлуурын нийт хүчин чадал 2023 оны эцсээр 85 ГВт-д хүрсэн бөгөөд үүний 70%-ийг том оврын коммерцийн системүүд эзэлж байна. IEA Grid Integration Report -д дурдсанаар, 2024 онд ганцхан жилийн хугацаанд 30 ГВт шинэ хүчин чадал нэмэгдсэн нь өмнөх жилүүдийн дунджаас 2. 5 дахин их үзүүлэлт юм. Хамгийн идэвхтэй зах зээлүүд болох Хятад, АНУ, Европын Холбооны орнуудад том оврын хуримтлуурын төслүүдийн дундаж хүчин чадал 100 МВт-аас давж байна. BloombergNEF-ийн 2024 оны сүүлийн улирлын тайлангаас үзэхэд, BloombergNEF Energy Storage Outlook дэлхийн зах зээл 2030 он гэхэд нийт 650 ГВт-д хүрч, жилийн дундаж өсөлт 21. 3% байх төлөвтэй гэж тооцоолсон.

Батерейны үнийн уналт – зах зээлийн гол хөдөлгүүр Лити-ион батерейны үнэ сүүлийн

гурван жилд эрс буурсан нь том оврын хуримтлуурын төслүүдийг эдийн засгийн хувьд ашигтай болгож байна. Олон улсын сэргээгдэх эрчим хүчний агентлаг (IRENA)-ийн 2025 оны эхний улирлын тайлангаас үзэхэд, IRENA Renewable Cost Report 2024 онд батерейны багцын дундаж үнэ 73%-иар буурч, 1 кВт. ц тутамд 78 ам. долларт хүрсэн байна. Энэ нь 2020 оны үнээс 4 дахин бага үзүүлэлт юм. Энэхүү үнийн уналт нь хуримтлуурын системийг зөвхөн нөөц эрчим хүчний эх үүсвэр биш, харин сүлжээний үндсэн дэд бүтцийн бүрэлдэхүүн хэсэг болгоход хүргэсэн. Жишээлбэл, Австралийн Хорнсдэйл хотод байрлах 150 МВт/193. 5 МВт. ц хүчин чадалтай хуримтлуурын систем нь сүлжээний давтамжийн зохицуулалтад оролцож, жилд 30 сая ам. долларын орлого олж байна. Ийм төрлийн коммерцийн эрчим хүчний хуримтлуурын шийдлүүд нь Монголын уул уурхайн компаниудын эрчим хүчний зардлыг бууруулах боломжийг олгож байна.

Технологийн шинэчлэл – LFP батерейны давамгайлал Том оврын хуримтлуурын зах

зээлд технологийн хувьд томоохон өөрчлөлт гарч байна. Лити-төмөр-фосфат (LFP) химийн найрлагатай батерейнууд 2024 онд нийт зах зээлийн 78%-ийг эзэлж, өмнөх жилийн 65%-иас мэдэгдэхүйц өссөн байна. Мэдээллийн агентлаг S&P Global Commodity Insights-ийн судалгаагаар, S&P Global Battery Analysis LFP батерейны ашиглалтын хугацаа 10,000 циклд хүрч, NMC батерейнаас 35% илүү урт насалдаг болохыг тогтоосон. Мөн хуримтлуурын системийн үр ашиг (round-trip efficiency) 90%-иас давж, эрчим хүчний алдагдлыг мэдэгдэхүйц бууруулсан байна. Жишээлбэл, DLXN-ийн том оврын C&I эрчим хүчний хуримтлуурын системүүд нь 92% хүртэлх үр ашигтай ажиллаж, 15 жилийн ашиглалтын хугацаанд 8,000 циклийн баталгаатай байдаг. Энэ нь уул уурхай, хөдөө аж ахуй зэрэг эрчим хүчний өндөр зарцуулалттай салбаруудад онцгой чухал ач холбогдолтой.

Сүлжээний интеграц – ухаалаг хяналтын системүүд 2025 оны том оврын хуримтлуурын

системүүд нь зөвхөн эрчим хүч хадгалах төхөөрөмж биш, харин сүлжээний үйл ажиллагаанд идэвхтэй оролцдог ухаалаг системүүд болж байна. Хиймэл оюун ухаанд суурилсан хяналтын платформууд нь цаг агаарын мэдээ, эрчим хүчний үнэ, сүлжээний ачааллыг урьдчилан таамаглаж, хуримтлуурын цэнэглэлт-цэнэггүйлтийн оновчтой хуваарийг автоматаар тогтоож байна. АНУ-ын Үндэсний сэргээгдэх эрчим хүчний лаборатори (NREL)-ийн 2025 оны 2-р сарын судалгаагаар, NREL Storage Integration Study ухаалаг хяналтын системийг ашигласнаар хуримтлуурын ашиглалтын түвшин 18%-иар нэмэгдэж, үйл ажиллагааны зардал 12%-иар буурч байгааг тогтоосон. Монголд ч гэсэн нарны хянах (tracker) системтэй хосолсон хуримтлуурын шийдлүүд нь улирлын болон өдрийн цацрагийн өөрчлөлтийг оновчтой ашиглах боломжийг олгож байна.

Хөрөнгө оруулалт ба санхүүжилт Том оврын хуримтлуурын төслүүдийн хөрөнгө

оруулалт 2024 онд дэлхий даяар 40 тэрбум ам. долларт хүрсэн нь өмнөх жилээс 45%-иар өссөн үзүүлэлт юм. Энэхүү өсөлтөд хамгийн том хувь нэмэр оруулж буй хүчин зүйл бол банкууд болон хөрөнгө оруулалтын сангууд хуримтлуурын төслүүдийг "батлагдсан технологи" гэж үзэх болсон явдал юм. Олон улсын санхүүгийн корпораци (IFC)-ийн мэдээлснээр, IFC Energy Storage Finance хуримтлуурын төслүүдийн санхүүжилтийн хүү ердөө 5-7% хүртэл буурч, эргэн төлөгдөх хугацаа 8-12 жил болсон байна. Хятад улс энэ чиглэлд тэргүүлж, 2024 онд 15 ГВт шинэ хүчин чадал ашиглалтад оруулсан бол, АНУ 9 ГВт, Европын Холбоо 6. 5 ГВт-ыг тус тус нэмсэн. Эдгээр төслүүдийн ихэнх нь нарны болон салхины паркуудтай хослон ажиллаж, сэргээгдэх эрчим хүчний тасралтгүй байдлыг хангаж байна. Монголын хувьд нарны эрчим хүчний шийдлүүд -тэй хосолсон хуримтлуурын системийг нэвтрүүлэх нь эрчим хүчний импортын хамаарлыг бууруулах томоохон боломж юм.

Дүгнэлт ба Монголын хандлага Том оврын коммерцийн эрчим хүчний хуримтлуурын зах

зээл 2025 онд эрчимтэй өсөлтөө үргэлжлүүлж, технологийн шинэчлэл, үнийн уналт, санхүүжилтийн боломжууд нь энэхүү өсөлтийг дэмжиж байна. Монгол Улсын хувьд уул уурхайн салбарын эрчим хүчний хэрэгцээ, хөдөө орон нутгийн цахилгаанжуулалт зэрэг чиглэлүүдэд хуримтлуурын технологийг нэвтрүүлэх нь эдийн засгийн өндөр ашиг авчрах боломжтой. Гэхдээ Монголд том оврын хуримтлуурын төслүүдийг хэрэгжүүлэхэд тодорхой бэрхшээлүүд бий: хүйтэн уур амьсгалд батерейны гүйцэтгэл буурах, дэд бүтцийн хөгжил хангалтгүй, техникийн мэргэжилтнүүдийн хомсдол зэрэг. Эдгээр асуудлыг шийдвэрлэхийн тулд олон улсын түншлэл, технологийн трансфер, орон нутгийн инженерүүдийг бэлтгэх хөтөлбөрүүдийг хэрэгжүүлэх шаардлагатай. DLXN компанийн технологийн шийдлүүд нь Монголын цаг уурын онцлогт тохируулан хүйтэнд тэсвэртэй батерейны системийг санал болгож байгаа нь энэ чиглэлд чухал алхам болж чадна.