BIPV гэж юу вэ, яагаад 2025 онд чухал болж байна вэ?

BIPV (Building-Integrated Photovoltaics) нь нарны хавтанг барилгын бүтцийн салшгүй хэсэг болгон нэгтгэдэг технологи юм. Уламжлалт нарны хавтангууд нь дээвэр дээр тусдаа суурилуулагддаг бол, BIPV нь барилгын материал өөрөө эрчим хүч үйлдвэрлэдэг. Энэ нь барилгын өртгийг бууруулж, гоо зүйн үзэмжийг сайжруулж, эрчим хүчний бие даасан байдлыг хангадаг.

Европын Холбооны PV Status Report 2024-д дурдсанаар, Европын BIPV зах зээл 2024 онд 4.8 ГВт-ын шинэ суурилуулалттай байсан бөгөөд энэ нь 2020 оны 2.1 ГВт-аас хоёр дахин өссөн үзүүлэлт юм. Германы Fraunhofer ISE хүрээлэнгийн судалгаагаар, BIPV системүүд нь уламжлалт системээс ердөө 5-7%-иар илүү өртөгтэй боловч барилгын материалын зардлыг орлуулдаг учраас нийт зардлын хувьд 15-20% хэмнэлт гаргадаг.

2025 оны гол технологийн шинэчлэлүүд

Өнгөт ба тунгалаг нарны хавтан

2025 оны хамгийн том шинэчлэл бол өнгөт ба тунгалаг нарны хавтангийн зах зээлд нэвтрэлт юм. Швейцарийн CSEM судалгааны төвөөс боловсруулсан технологи нь нарны хавтанг ямар ч өнгөөр будаж, гүйцэтгэлийг нь ердөө 10-15% бууруулдаг. Энэ нь архитекторуудад гоо зүйн шаардлагаа алдалгүйгээр эрчим хүч үйлдвэрлэх боломжийг олгож байна.

Тунгалаг хавтангийн хувьд, NREL-ийн 2024 оны тайлан дагуу perovskite-силикон tandem технологи нь лабораторийн нөхцөлд 33.9% үр ашигтай ажиллаж байгаа нь уламжлалт силикон хавтангийн 21-23%-аас ихээхэн давсан үзүүлэлт юм. Энэ технологи нь цонхны шил болгон ашиглах боломжийг нээж, барилгын бүх гадаргууг эрчим хүчний эх үүсвэр болгох боломжийг олгож байна.

Хөнгөн жинтэй, уян хатан хавтангууд

Уламжлалт хавтангууд нь 1 м² тутамд 15-25 кг жинтэй байдаг бол, шинэ үеийн хөнгөн хавтангууд нь ердөө 3-5 кг жинтэй. Энэ нь хуучин барилгуудын дээвэр, муруй гадаргуу, тэр ч байтугай майхан зэрэг уламжлалт бус байгууламжууд дээр суурилуулах боломжийг олгож байна. IRENA-ийн 2024 оны тайлангаар, хөнгөн жинтэй хавтангийн зах зээл 2023-2024 оны хооронд 34% өссөн байна.

Хос талт (Bifacial) BIPV систем

Хос талт хавтангууд нь нарны гэрлийг хоёр талаас нь шингээж, гэрлийн тусгалыг ашиглан нэмэлт эрчим хүч үйлдвэрлэдэг. Фасад, хашлага, тэр ч байтугай замын дуу намсгагч хананд суурилуулсан хос талт системүүд нь уламжлалт системээс 15-25% илүү эрчим хүч үйлдвэрлэдэг гэж BNEF-ийн 2024 оны судалгаа харуулж байна.

Зах зээлийн өсөлт ба эдийн засгийн үзүүлэлтүүд

Дэлхийн зах зээлийн хэмжээ

BloombergNEF-ийн 2025 оны эхний улирлын тайлангаас харахад, дэлхийн BIPV зах зээл 2024 онд 19.2 тэрбум ам.долларт хүрч, 2032 он гэхэд 54.1 тэрбум ам.долларт хүрэх төлөвтэй байна. Энэ нь жилд дунджаар 13.8% өсөлттэй байх болно гэсэн үг.

Өртгийн бууралт

Нарны хавтангийн үнэ 2024 онд 0.21 ам.доллар/Вт хүртэл буурсан бөгөөд энэ нь 2010 оны 2.50 ам.доллар/Вт-аас 91% буурсан үзүүлэлт юм (IEA PVPS). BIPV системийн өртөг нь уламжлалт системээс бага зэрэг өндөр боловч, барилгын материалын зардлыг орлуулдаг учраас нийт төслийн өртөг буурдаг.

Монголын BIPV зах зээлийн боломж

Монгол Улс жилд дунджаар 250-300 нартай өдөртэй бөгөөд нарны цацрагийн эрчим нь 1.5-1.7 кВт/м² хүрдэг. Энэ нь дэлхийн дунджаас 30-40% илүү үзүүлэлт юм. Улаанбаатар хотод жилд 3000+ цаг нартай байдаг нь BIPV технологийг нэвтрүүлэхэд маш таатай нөхцөл юм.

Монголын Засгийн газраас 2030 он гэхэд сэргээгдэх эрчим хүчний эзлэх хувийг 30% хүртэл нэмэгдүүлэх зорилт тавьсан. Энэхүү зорилтыг хэрэгжүүлэхэд BIPV технологи чухал үүрэг гүйцэтгэж чадна. Шинэ барилгын кодуудад эрчим хүчний хэмнэлтийн шаардлагыг тусгаснаар BIPV зах зээл хурдацтай өсөх боломжтой.

Дүгнэлт ба ирээдүйн хандлага

2025 онд BIPV технологи нь зөвхөн эрчим хүчний эх үүсвэр биш, барилгын архитектурын салшгүй хэсэг болж байна. Өнгөт, тунгалаг, хөнгөн жинтэй хавтангууд нь архитекторуудад бүтээлч эрх чөлөөг олгож, барилгын эрчим хүчний хэрэглээг бууруулж байна.

Монголын барилгын салбарт BIPV технологийг нэвтрүүлэхэд дараах зүйлсийг анхаарах хэрэгтэй: нарны хавтангийн чанар, хүйтэн цаг агаарт гүйцэтгэл, суурилуулалтын мэргэжлийн ур чадвар. DLXN Energy-ийн шийдлүүд нь эдгээр шаардлагыг бүрэн хангаж, Монголын цаг уурын онцлогт тохирсон технологиудыг санал болгож байна. Жишээлбэл, манай нарны хавтангууд нь -40°C хүртэлх хүйтэнд ажиллах чадвартай бөгөөд 25 жилийн баталгаатай.

Нэмж дурдахад, BIPV системийг литиум батерейны агуулах болон резиденшл ESS-тэй хослуулснаар барилга бүрэн эрчим хүчний бие даасан байдалд хүрэх боломжтой. Томоохон барилгуудын хувьд C&I эрчим хүчний агуулах системүүд нь BIPV-ээс үйлдвэрлэсэн эрчим хүчийг үр ашигтай хадгалж, ашиглах боломжийг олгодог.

Мөн манай нарны сунфловер трекер технологи нь нарны замыг дагаж хөдөлж, эрчим хүчний гарцыг 30-40% нэмэгдүүлдэг. Энэ нь BIPV системүүдтэй хослуулан ашиглахад маш үр дүнтэй.

BIPV технологийн ирээдүй гэрэлтэй байгаа бөгөөд Монгол Улс энэхүү технологийг нэвтрүүлснээр эрчим хүчний хараат байдлаа бууруулж, нүүрстөрөгчийн ул мөрөө эрс багасгах боломжтой юм.